ST. Elektrik - Enerji Dergisi`ne ücretsiz abone olmak için -tıklayın- 

Orta vadede en büyük hedeflerini ihracat kapasitelerini artırmak olarak nitelendiren Sevim Serindağ, “Avrupa Normlarına uygun üretim yaptığımızı akredite olmuş saygın laboratuarlardan onaylattık. Şimdiki hedefimiz Amerika Standartlarına da uygun olduğumuzu ispatlamaktır” dedi. Sevimdağ sorularımızı şöyle yanıtladı:

Sayın Sevim hanım, bize Radsan A.Ş’nin kuruluşundan ve faaliyetlerinden bahsedebilir misiniz?
Radsan A.Ş, üçüncü kuşağın yönetimde yer almaya başladığı profesyonel bir aile grubudur. 1953 yılında Ali İhsan Tekin tarafından kurulan firma, o tarihten bu yana yıldırımdan korunma ve topraklama sistemleri üzerine uzmanlaşmıştır.
Radsan A.Ş. konusunda pek çok yeniliğe imza atmıştır.1962 yılında yıldırımdan korunma ve topraklama sistemlerine ait ürünlerin üretime başlamış, 1974’de ilk radyoaktif paratoneri üretmiştir. 1983 yılında limited şirketine dönüşmüştür. 1998 yılında 26 bin metrekarelik yerleşke, 7200 metrekarelik kapalı alana sahip entegre üretim fabrikası faaliyete geçmiştir. 2000 yılında Anonim şirketine dönüşmüştür. Yine sektörde ilk TSE, EN, ISO 9001 belgelerine sahip olan Radsan’dır. 2008 yılında ISO 14001 ve ISO 18001 belgelerini alarak sektördeki rakiplerine fark atmıştır.

Radsan’ı rakiplerinden ayıran en önemli özelliği nedir?
Radsan yıldırımdan korunma ve topraklama konusundaki çalışmalarını bilimsel temellere oturtmuştur. Ticari kaygıları bir kenara iterek kaliteyi ve müşteri memnuniyetini ön plana çıkarması en büyük ayrıcalığıdır.

Çok sağlam bir teknik kadroya sahip olan Radsan dünyadaki gelişmelerin her zaman takipçisidir. Üretimini yaptığı ürünleri ve yönlendirdiği projeleri uluslararası standartları baz alarak gerçekleştirir. Teknolojinin gerisinde kalmaması onu diğer firmalardan ayırır.

Yıldırımdan Korunma ve Topraklama sistemleri ile ilgili ülkemizde hangi standartlar  uygulanmaktadır? Bu standartlar yerli midir?
Yıldırımdan korunma ve topraklama sistemleri ile ilgili en son standart Avrupa’da 2006 yılında yürürlüğe giren EN 62305 standartıdır. Bu standart ülkemizde TSE tarafından Türkçeleştirilerek TS EN 62305 adı ile yayınlanmıştır. Bu standartta dış yıldırımlık sistemi olarak kafes metodu, yakalama ucu metodu ve gerili hat metodu tanımlanmıştır.

Ülkemizde dış yıldırımlık sistemi olarak kafes metodu, yakalama ucu metodu ve gerili hat metodunun dışında, aktif paratonerler de kullanılmaktadır. Aktif paratonerler ile ilgili ulusal bir standardımızın bulunmaması bir eksikliğimizdir. Dünya’nın Fransa, İspanya, Portekiz gibi önde gelen ülkelerinde aktif paratoner ile ilgili ulusal standartlar bulunmaktadır.
Türkiye’de aktif paratonerler için baz alınan standart Fransa’nın ulusal standardı NFC 17 102’dir. Paratonerler ile ilgili ulusal bir standardımızın olmaması piyasada inanılmaz bir boşluk yaratmaktadır. Bu boşluktan yararlanmak isteyen pek çok firma oldukça niteliksiz ve kalitesiz ürünler ile boy göstermektedir.

Haksız rekabetin önlenmesi, insanların yıldırımdan korunmasının en etkili şekilde sağlanabilmesi için bu boşluğun en kısa zamanda tamamlanması gerekiyor.

Bu durum topraklama için de geçerli midir?
Topraklama sistemleri için standartlar konusunda pek sıkıntımız yok. Bu konu ile ilgili TSE 622 adlı bir standardımız vardı. Bu standart da yürürlükten kaldırıldı, TS EN 62305-3’da topraklama sistemleri ile ilgili uygulamalar vardır. Topraklama sistemleri için yerleşik, düzgün standartlarımız olmasına rağmen uygulamada sıkıntılar yaşanmaktadır.

Üretimini yaptığınız ürünler için kalite kriteriniz nedir?
Biz öncelikle üretimini yaptığımız ürünlerin uluslar arası standartlara uygun olmasına önem gösteririz. Her ürün sınıfı için bir uygunluk kriteri mevcuttur. Örneğin paratoner başlıklarımızı Fransız NFC 17 102 Standardına uygun üretiyoruz. Paratonerlerimizin NFC 17 102’ye uygunluğunu bu konuda akredite olmuş ICMET laboratuarlarında onaylattırıyoruz. Yine bu paratonerlerin yüksek akıma dayanıklılık testlerini BET gibi saygın bir laboratuarda yaptırıyoruz.

Biz bu testleri ülkemizde yaptırtmayı çok isteriz ancak maalesef ülkemizde yıldırım akımını simüle edecek iyon jeneratörlerini içeren bir laboratuar henüz mevcut değildir. Umarız ki çok yakın bir zamanda bu tip çalışmalar yapan laboratuarlar ülkemizde de yerini alır.

Paratonerlerimizin TC. Sanayi Bakanlığı’ndan alınmış 25 yıllık paslanmazlık garantileri vardır. Paratoner, kafes metodu gibi dış yıldırımlık sistemlerinde kullanılan iniş iletkenleri ve bağlantı kroşeleri için ise üretimlerimizi EN 50164-1’e göre yapıyoruz. Topraklama çubuğu gibi toprak altı elemanlarını da EN 50164-2’ye uygun üretiyoruz. Yine bu üretimlerimizin bu standartlara uygunluğunu uluslar arası arenada akredite olmuş ELEMKO adlı laboratuarda onaylattık. Daha sonra da TSE’ye yaptığımız başvuru neticesinde TS EN 50164-1 ve TS EN 50164-2 belgelerini aldık.

Bizim için aldığımız kalite belgelerinin uluslar arası arenada geçerli olabilmesi çok önemli. Çünkü biz aynı zamanda ihracat yapan bir firmayız, ihracat yapabilmenin altın kuralı ise kalitenizin saygın kuruluşlar tarafından onaylanmasıdır.
Satışını yaptığınız her ürünü fabrikanızda mı üretiyorsunuz? İhracat yaptığınızı ifade ettiniz, ithal ettiğiniz bir ürün var mı?
Satışını yaptığımız pek çok ürünü fabrikamızda üretiyoruz ancak Türkiye koşullarında üretmediğimiz bazı malzemeleri de ithal ediyoruz. Yıldırımdan korunma ve topraklama konusunda dünya devi olan iki firmanın Türkiye temsilcisiyiz. Bu firmalardan bir tanesi Amerika’lı bir firma olan ERİCO firması. Diğeri ise Alman DEHN+SÖHNE firmasıdır.
ERİCO firmasından yoğunluklu olarak CADWELD grubuna ait ürünleri tedarik ediyoruz. CADWELD grubu termokaynak sistemini içermektedir. Termo kaynak konusunun bahsi geçmiş iken bu sistemden söz etmemek olmaz.

Topraklama tesisatlarında toprak altı bağlantılar klemens ile yapıldığında birkaç yıl sonra klemenslerin cıvata ve ek noktaları çürümeye başlar. Bu çürümenin etkisiyle ek noktası açılmaya başlar ve zamanla bu noktada kopukluk oluşur. Topraklamalarda geçiş direncinin birkaç yıl sonra artmaya başlamasının esas nedeni de budur. Bu tür bir sorunla karşılaşmamak için toprakaltı bağlantılarının termokaynak ile yapılması doğru olur. Termokaynak ile yapılan bağlantılar akım taşıma kapasitesi yönünden en az ek yapılan iletken kesiti kadar kaliteli olduğu gibi kopma ve darbelere karşı da dayanıklıdır. Nemli bölgelerde ve korozif etkilerin olduğu fabrika sahalarında dış tesisatta yapılan ek noktaları da çürümeye ve korozyona karşı termokaynak ekleri ile irtibatlandırılmalıdır.

Termokaynak Uygulaması ve Termokaynak Yapımı
• Cadweld ek yapabilmek için pota, pota pensesi ve kaynak tozuna sahip olmak gereklidir.
• Pota pensesi, potaya takılır. Pota parçalarının sızıntısız kapanması kontrol edilir.
• Pota imkan varsa, açık vaziyette pürmüz veya piknik tüp gibi bir ocakla, 80-100 °C’de ısıtılır. (1-2 dakika yeterli) potanın nemini kaybetmesi sağlanır.
• Ek yapılacak iletkenlerin ek olacağı bölgeler tel fırça ile temizlenir, iletkenlerin kesinlikle ıslak olmamasına dikkat edilmelidir. Aksi takdirde potada parçalanma olabilir.
• Eklenecek iletken, potadaki yerine yerleştirilir ve pota, pense yardımıyla sıkıştırılır.
• Klasik Cadweld Kaynak tozu kutusundan çıkan, metal ince diskler (pullar) pota üst bölme deliğini kapatacak şekilde yerleştirilir. Cadweld Plus için pul kullanımına gerek yoktur.
• Klasik Cadweld Kaynak tozu potanın toz haznesine doldurulur. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, ateşleme tozu ile tepkime tozunun birbirinden ayrı dökülmesidir. Eğer Cadweld Plus kullanılacak ise, toz kapsülü potaya yerleştirilir.
• Klasik Cadweld kaynak tozu kutusunda üstte tepkime tozu alt kısımda ise ateşleme tozu bulunmaktadır. İlk dökülen toz tepkime tozudur. Tepkime tozu yavaş yavaş dökülmeli asla ateşleme tozu ile birlikte dökülmemelidir. Ateşleme tozu fitil gibi potanın kapağının açık kenarından başlayarak potanın içine doğru dökülür. İşlem bitince pota kapağı kapatılır.
• Kıvılcım atabilen çakmakla ateşleme yapılır.
• Potadaki erimiş madenin üst yüzeyi kiraz rengine gelince pota pense yardımıyla açılır. Temizliği yapılarak bir başka ekte aynı şeyler tekrarlanır.

DEHN+SÖHNE firmasından da yoğunluklu olarak SURGE PROTECTON DEVICE (Ani aşırı darbe bastırıcılar) ithal etmekteyiz. Bu ürünler iç yıldırımlık olarak da adlandırılıyorlar. DEHN+SÖHNE firmasının Türkiye temsilciliğini 2009-Ağustos’ta aldık. DEHN+SÖHNE’de  Radsan gibi yıldırımdan korunma ve topraklama sistemleri üzerine uzmanlaşmış aile firması.18 Mayıs 2010’da 100. yaşını kutladı. Bizler de o kutlamalarda firmanın coşkusuna ve haklı gururuna tanıklık yaptık. 

Neden Aşırı Gerilim Koruması?
Dış yıldırım koruması tek başına tam güvenlik sağlayamaz. Sadece yangına ve binada oluşacak diğer hasarlara karşı koruma sağlar. Fakat yakındaki bir yıldırım darbesi nedeniyle oluşan ve şehir şebekesi hatlarıyla eve gelen tahribat gücü yüksek enerjiyi önleyemez. Bu enerji, elektronik cihazlara hasar verebilir veya iç devrelerinin yanmasına neden olabilir.
Elektronik cihazlar ve bilgi teknoloji sistemleri için işlev yitiminin bir başka nedeni de güç kaynağı şebekelerindeki anahtarlama uygulamalarıdır. Yine burada da kendinizi DEHN ürünlerini kullanarak koruyabilirsiniz.

Bu ciddi tehlikenin sadece evleri değil aynı zamanda tam fonksiyonlu teknik sistemlere bağlı olarak çalışan şirketleri de ilgilendirdiğini unutmayın. Güçlü bilgi ağları modern endüstri toplumunun omurgasını oluşturmaktadır. Bu gibi sistemlerde oluşabilecek hatalar, ağır hasarlara ve kayıplara neden olabilir. Hatta bu durum bir şirketi iflasa dâhi sürükleyebilir.
Bilgi teknoloji sistemlerindeki bozuklukların çeşitli nedenleri vardır. Elektronik sigorta şirketlerinin raporları, hasarın %30’dan fazlasının elektromanyetik enterferanslardan kaynaklı olduğunu göstermektedir.

“Cihazların Elektromanyetik Uyumluluğu Düzenlemesi (EMC Düzenlemeleri)”, 1 Ocak 1996 da yürürlüğe girdi. Bu düzenlemeler, elektrik-elektronik sistemlerin hatasız çalışmasına dair hükümler içermektedir. Teknolojinin bugün geldiği nokta, farklı nedenlerle oluşan aşırı gerilimlerin ve yıldırım deşarjlarının etkilerine karşı donanımları ve sistemleri korumak için etkin koruma tedbirlerine olanak vermektedir.

Yıldırım Akımı Bastırıcıları / Aşırı Gerilim Bastırıcıları
Farklı işlevleri nedeniyle koruyucu cihazlar ‘Yıldırım Akımı Bastırıcıları’ ve ‘Aşırı Gerilim Bastırıcıları’ olarak iki gruba ayrılır. Aşırı gerilimler konusunda tam korumayı sağlamak için ‘Bilgi Teknoloji Sistemleri’nin yanı sıra ‘Güç Kaynağı Sistemleri’ de hesaba katılmalıdır.

Red / Line • Aşırı Gerilim Koruması – Güç Kaynağı
Red / Line ürünleri, yanında bir dış yıldırım koruma donanımı olmak şartıyla güç kaynağına kapsamlı koruma sunar.
Yıldırım akımı bastırıcıları (Sınıf B/I), dağıtım panolarının içine kurulur. Bunlar düşük gerilim donanımlarını doğrudan yıldırım darbesi durumundakiler de dâhil olmak üzere aşırı gerilimlere karşı korur.

Aşırı gerilim bastırıcılar (Sınıf C/II), alt dağıtım panolarının içine kurulur. Uzaktaki yıldırım darbeleri veya elektriksel güç sistemlerindeki tepe değerinin yükselmesi kaynaklı aşırı gerilimlere karşı koruma sağlarlar. Kablo uzunluğu 15 metreden az olan aşırı gerilim bastırıcılardan ve yıldırım akımı bastırıcılardan sonraki donanımlar için bir dekuplaj (bağlantı kesme) elemanı kurulmalıdır.

Aşırı gerilim cihazları (Sınıf D/III), artık enerjiyi alan nihaî cihazlara monte edilir ve iç anahtarlama uygulamaları yüzünden oluşan aşırı gerilimlere karşı koruma sağlar.

Gündeminizi, orta vadeli planlarınızı ve hedeflerinizi öğrenebilir miyiz?
Daha önce de söylediğimiz gibi Türkiye’de aktif paratonerler için ulusal bir standart yok. Biz bu standartın oluşturulması için çalışmalar yapıyoruz. Fizik Mühendisliği Odası ile birlikte yıldırımdan korunma ve topraklama yönetmeliği çalışmalarımız var.

Merdiven altı üretim yapan, standartları umursamayan kısaca bu işleri sadece ticari çıkar gözeterek yapan firmaların bu işi hakkıyla yapan firmalardan ayrılmasını istiyoruz. Bu işleri yapacak kişilerin teknik donanımları, bilgi düzeylerinin sorgulanması gerekiyor.

Bayındırlık Bakanlığı’nın 983 102 poz numarası ile 20 mm çaplı, 3,5 m boyunda som bakır olarak tanımladığı topraklama çubuğu, bu merdiven altı denetimsiz firmalar yüzünden küçüle küçüle  1m uzunluğunda, 10 mm çapında inşaat demiri olarak piyasaya sürülmektedir. Bu hırsızlığın önüne geçmek için ilgili kuruluşların, denetim organizasyonlarının oluşturulması şarttır.  

Maalesef ülkemizde çok saygın bazı kuruluşların bazen hiç deney bile yapmadan bu merdiven altı imalatlara belgelendirme yaptığına şahit oluyoruz. Örneğin daha önce de beyan ettiğim gibi maalesef Türkiye’de yıldırım akımını simüle edecek yüksek akım jeneratörü olmamasına rağmen pek çok firmanın ülkemizin saygın bir üniversitesinden alınmış test raporları bulunmaktadır. Kurumda görev yapan bazı kişilerin bu fütursuzca yetkilerini kullanabilmeleri bu saygın kuruluşların da adını karalamaktadır. Verilen bu test belgelerinin güvenirliliğini denetleyen mekanizmanın mutlaka oluşturulması gerekiyor.

Bu nedenle bu firmaları denetleyecek, gerektiğinde yaptırım uygulayabilecek bir organizasyon oluşumu istiyoruz. Bu hedefle yola çıkmış YILKODER’e (Yıldırımdan Korunma ve Topraklama Derneği’ne) üyeyiz.

Orta vadede en büyük hedefimiz ihracat kapasitemizi artırmaktır. Avrupa Normlarına uygun üretim yaptığımızı akredite olmuş saygın laboratuarlardan onaylattık. Şimdiki hedefimiz Amerika Standartlarına da uygun olduğumuzu ispatlamaktır.

Elektrik sektörü haberleri için -tıklayın-