Günlük 3 milyon Tl’lik geri dönüşebilir özellikle ambalaj atıkları kaynağında ayrıştırılmadığı için çöplük-lere dökülmekte, gömülmekte, yakılmakta veya imha edilmektedir. Geri Dönüşüm sektörü pazarının büyüklüğü ileriye gören yatırımcıların iştahını kabartmaya başladı. Şimdiye kadar 140 firma Çevre ve Orman Bakanlığından Geri Dönüşüm Tesisi kurmak için lisans almıştır. Türkiye atıkta en büyük kaybı 16 büyükşehirlerde veriyor. Yıllık kayıp 670 milyon Tl’yi buluyor. Atık geri dönüşü-münde büyükşehirlerin tek başına getirisi yaklaşık 480 milyon Tl’dir.

Ülkemizde kişi başına günde büyükşehirlerde 1.5 kilo ve Doğu-Güney Doğu Anadolu bölgelerinde ise 0.75 kg atık üretilmektedir. Doğu ve Güney Doğu Anadolu Bölgelerinde kış aylarında yanabilir organik atıkların ısınma amaçlı yakılması oldukça yaygındır. Yılda yakla-şık 2 milyon Tl “çöpten sağlayanlar sayesinde” ekonomiye kazandırılmaktadır. Ülkemizde en çok kolay geri dönüştürülebilen kağıt geri kazanılmaktadır. Ülkemiz yılda yaklaşık 266 milyon Tl kağıt geri dönüşümünden kazanmaktadır. Katı atıklar içinde metaller ikinci, plastikler üçüncü ve cam dördüncü sırada yer almaktadır. Geri dönüştürülen atıkların %43’ü kağıt, %27’si plastik, %12’si cam, %8’i tekstil ve %4’ü metal oluşturmaktadır.

2009 yılında 140 firma ilgili bakanlıktan geri dönüşüm lisansı almıştır. Ülkemizin Kyoto Protokolunu imzalamasından sonra geri dönüşüm yatırımlarının önemli derecede artacağına inanılmaktadır. Türk Metal Sanayicileri Sendikası (MESS) öncülüğünde 120 milyon Euroluk tehlikeli atık fabrikası kurumu için düğmeye basılmıştır. Xerox ise kartuş ve toner geri dönüşüm merkezi yatırımına, Ulusoy Holding ise endüstriyel atıkların geri dönüşümüne yatırım yapmaktadır.

Sanayileşmenin yol açtığı tahribatı yok etmek veya bunlara kısmen mahal vermemek için alınacak tedbirler dev geri dönüşüm sektörlerin doğmasına sebep olmaktadır. Türkiye`nin AB çevre standartlarına geçmesi ve Kyoto Protokolü`nün gereklerini yerine getirmek için yaklaşık 140 milyar dolar gerektiği anlaşılıyor. Bu, gelecekteki geri dönüşüm sektöründe yeni iş hacmine işaret ediyor. Ülkemizde bundan sonra çevre dostu üretim, madencilik, geri dönüşüm sektörleri önem kazanacaktır. Yarınların başladığı yerin geri dönüşüm sektörü olduğu anlaşılacaktır. Hurdaların atık olmadığı, geri dönüşümünde nihai yok etme olmadığı anlaşılacaktır. ABD’de 2006 yılında geri dönüşüm sektörünün büyüklüğü 65 milyar $’ı aşmıştır. Özellikle e-atık, hurda araçlar, demir-çelik, kağıt, lastik geri dönüşümü önem kazanacaktır. Kurumsal olarak çevre standartları alma ve uygulama konularında uzmanlara ihtiyaç artacaktır.
Eskişehir`de,  geri dönüşüm firması olan Kağıt Depolama ve Ayıklama İstasyonu sahibi Naci Özçetin, Eskişehir`de yıllık 7 bin ton civarında kağıt toplayarak geri dönüşüme hizmet ettiklerini vurgularken, 100 ailenin de kağıt toplayarak bu işten geçimlerini sağladığını kaydetti. Eskişehir`de işsizliğin ve yoksulluğun çok olduğunu ve bu ailelerin geçimlerini sağlamak için kağıt toplama işine girdiklerini söyleyen Özçetin, Türkiye`de kağıt toplama ve geri dönüşüm ortalaması % 30-35 civarı arası iken Eskişehir`de bu oranın % 60`lara kadar çıktığını ve bu oranla Türkiye`de ilk sırayı aldıklarını ifade etti. Kendisinin de 3 tekerlekli bir bisiklet ile kağıt toplayarak bu işe başladığını belirten Özçetin, kağıt toplayıcılığı sayesinde hem ekonomiye katkıda bulunduklarını hem de çöpleri toplayarak çöp yığını oluşmasını engellediklerinin yanı sıra  topladıkları kağıtlar ile Türkiye`de kağıt kullanımı için kesilen ağaçların sayısının azaldığını da sözlerine ekledi.

Eskişehir ili katı ambalaj atıklarını kaynağında ayrı toplamada 1995 yılından beri önemli ilerlemeler kaydetmiş bir ildir. Tepebaşı ve Odunpazarı Belediyeleri bölge-lerindeki katı ambalaj atıklarını haftada 1 gün düzenli toplamakta ve ayrıştırma firmalarına vermektedirler. Şehrin birçok yerinde ve birçok mahallesindeki tüm apartman ve resmi kurumlarda geri dönüştürülebilir atık toplama ayrı yapılmaktadır. Şehrin her yerinde katı geri dönüşebilir atık toplama kutuları mevcuttur. Her iki alt belediyede atıkları ayrı toplamada üzerine düşen görevleri yerine getirmektedir. Eskişehir katı ambalaj atıklarının geri dönüşümünde Türkiye’de öncü başarılara sahiptir. Tüm okullarda öğrenciler geri dönüşebilir atıklar konusunda bilinçlendirilmektedir.

GERİ DÖNÜŞÜMÜN ÇEVRESEL KATKILARI
Sera gazı emisyonları/salınımı azalır.
Daha az enerji kullanılır.
Sınırlı doğal kaynaklar (cevher, ağaç vs) korunur.
Toprağa gömülecek atık miktarı azalır.

ENERJİ KAZANÇLARI (Ham cevhere nazaran geri dönüşüm kullanımı)
Alüminyum %95
Bakır %85
Plastik %80
Fe-Çelik %74
Kağıt %64 enerji tasarrufu sağlar.

DOĞAL KAYNAK KORUMA (1 ton geri dönüşüm)
Kağıt  17 ağaç, 79 galon petrol, 7000 galon su ve 3.3 yard3 toprak dolgu.
Çelik  1200 kg demir cevheri, 700 kg kömür, 60 kg kireçtaşı.
Alüminyum 8 t boksit cevheri ve 14 MW elektrik enerjisi tasarrufu sağlar.

ÇÖPLÜK ALANLARINDAKİ KAZANÇLAR
150 milyon t değerli malzeme çöpe gitmez.
Daha temiz hava, toprak ve su sağlanır. 
Potansiyel tehlikeli malzemelerin toprağa gömülmesi engellenir.
Çöplükler çabuk dolmaz.
Otomobillerdeki cıvalı anahtarlar uzaklaştırılır.
Bilgisayar monitörlerindeki Pb uzaklaştırılır.
E-atıklardaki tehlikeli maddeler uzaklaştırılır.

Prof.Dr. Muammer Kaya -
Eskişehir-Osmangazi Üniversitesi -
Teknoloji Araştırma Merkezi (TEKAM) Müdürü -
mkaya@ogu.edu.tr