Dönüşüm Endüstri ve Otomasyon Mamulleri Şirketinin Genel Müdürü Turgay Çonkır ile endüstride emniyet kavramını, sıkça yapılan hataları ve sundukları çözümleri enine boyuna konuştuk.

İş hayatına ne zaman başladınız Turgay Bey?
Turgay Çonkır: İş hayatıma 1985 yılında başladım. O yıllarda ne temsilciği ne de ithalatı bilen pek kimse yoktu. İlk transferimi yaptığımda bankaya ödediğim %30 oranındaki komisyonu hala unutmadım, düşünün. O zamanlar döviz çok kıttı, bulunmuyordu. Haberleşme inanılmaz derecede zordu, telefonu açınca düdük sesi beklenirdi, koşullar çok geri idi.

İlk temsilciği hangi firmadan aldınız?
Turgay Çonkır: Crouzet firması ilk temsilcilisi olduğum firmadır. O tarihlerde yabancı firmalara ulaşabilmek de çok zordu, Ülkemizdeki yabancı ticaret ataşeleri de bu konuda doğru düzgün yardım edemiyorlardı. Crouzet’in bende önce başka bir temsilci varmış ama ithalat rejimi düzgün çalışmadığı için işler yürümemiş. İşe bu koşullarda başladık. Endüstriyel ürünler konusunda ithalat yapabilen çok sınırlı sayıda firma vardı, bunlardan biri de TMS idi. Biz de onların bayisi olarak çalışmaya başlamıştık.

Koşullar gereği bize şimdi ilginç gelebilecek olaylar yaşamış olmalısınız.
Turgay Çonkır: Çok ilginç olaylar da yaşadık. Bir tekstil firmasının satın almacısı aradı, kendisinden bir kablo istendiğini ama ucunda bir şey olduğunu söyledi. Ne olduğunu bir daha sorunca kablo ama ucunda bir şey var diye tekrarladı. Numuneyi alınca bir proximity switch olduğunu gördüm. Teknoloji ülkemize tekstil ile girdi desek yanlış yapmış olmayız. Bir taraftan cihaz getirirken bir taraftan da öğreniyorduk. Ben elektrik mühendisiyim ama 1940’lı yılların kitapları ile okuduk. Bilgimiz o kadar eski ve çok teorik ağırlıklı idi ancak zaman içinde yaptığımız iş için gerekli bilgileri öğrenebildik.

O dönemde emniyet konusu gündemde değildi herhalde.
Turgay Çonkır: Emniyet cihazları çok sınırlıydı. Microswitch ithalatı ile başlayan ticari hayatımızdaki ilgi alanlarımız zaman içinde sürekli olarak değişti ve bugünlerde uğraştığımız safety konusuna kadar geldi.

Turgay bey emniyet konusunda faaliyet gösteren tüm firmalar yabancı. Neden böyle?
Turgay Çonkır: Yabancı firmalar bu işi kendi uhdelerinde tutmak istiyorlar. Ülkemizde herhangi bir yerli firmaya ‘notified body’ unvanı verilmediğini biliyorum. Emniyet danışmanlığı işlerinden önemli bir para kazanılıyor. Bu nedenle yerli firma yok. Öte yandan teknoloji geliştirmek de kolay değil, önemli tutarda yatırımlar gerekiyor. Bu yatırımları yabancı firmalar çok önceleri yapmışlar.

Firmanız Dönüşüm bünyesinde tüm emniyet çözümleri, örneğin emniyetli PLC’ler var mı?
Turgay Çonkır: Emniyet PLC’leri konusuna biz de girdik. Güvenlik Ürünleri ile ilgili üç firmanın mümessilliğini yapıyoruz. İkisi Alman, diğeri İtalyan dır. Emniyet konusundaki tüm ürünleri pazara sunmaktayız. ‘Pozitif Kılavuzlanmış Kontaklı Röleler’ gibi en temel güvenlik ürünlerinden, ‘Programlanabilir Güvenlik Üniteleri’ gibi en ileri güvenlik ürünlerine kadar bir dizi ürünümüz var.

Bu konudaki zorluklar ve sorunlar nelerdir?
Turgay Çonkır: Profesyonel ekip kurmak kolay değil Türkiye’de. Bu önemli bir engeldir. Emniyet kültürü konusunda eksikliklerimiz var. Henüz bazı temel kavramlar özümlenebilmiş değil; tehlikeli hareket, emergency stop, iki kanallı çalışma gibi. Bir de daha zor kavramlar var, örneğin; fail safe, diversity, redundancy, external device monitoring gibi,. Bunları anlamak çok uzun sürebilir. Örneğin piyasaya sunduğumuzu az önce belirttiğim ‘Pozitif Kılavuzlanmış Kontaklı Röle’ masamın üzerinde duruyor. Yanında da bir cımbız var. İlgisini çekenlere anlatmak için bu cımbızı da yanımda tutuyorum. Rölenin içinde bir kılavuz parça var. Bu rölede normalden farklı olarak çift parçalı kontaklar var. Yay da yok. Kapalı kontak açılmadan açık kontak kapanamıyor. Rölenin kapalı kontakları harici cihaz izlemede kullanılıyor. Kapatma ve açma tek bir kılavuz ile zorlayarak açmak veya kapamak suretiyle oluşuyor (Pozitif Tahrik). Çünkü yaya sınırsız biçimde güvenemezsiniz. Öte yandan emniyet konusundaki bilgilerde de ciddi gelişmeler var. Örneğin artık emniyet kategori yerine SIL (Safety Integrated Level) sınıflamaları kullanılmaya başlandı. Pazar büyümekte olduğu için eskiden iki üç firma emniyet konusunda çalışırken şimdilerde firma sayısı 30’u bulmuş durumda.

Projelerde ne gibi hatalar yaşanıyor?
Turgay Çonkır: Emniyette en büyük risk mekanik ve elektriksel olarak yanlış bağlamadır. Geçen gün önceden satış yaptığımız bir müşterimiz ışık bariyerini iade etmek istediğini söyledi. Nedenini sorduğumuzda aldığımız yanıt şuydu; ara sıra presin içinde kalan metal parçacıklarını maşa ile alıyorlarmış. Elleri ışık bariyerine her girdiğinde hidrolik presin pompası duruyormuş. Çünkü ışık bariyeri emergency stop devresine bağlanmış! Bu da her duruştan sonra hidrolik devrenin yeniden kendisini toparlaması için zaman ihtiyaç duymasına, gecikmeler yaşanmasına yol açıyor.
Oysa ki ışık bariyerleri acil-durdurma amacı ile değil, tehlikeli hareketin durdurulması amacıyla kullanılırlar ve asla acil-durdurma (emergency stop) devresine bağlanmazlar.

Ne yazık ki ortada güvenlik işini bilen az sayıda insan var.
Halkımız güvenlik konularında bilerek ya da bilgisizlik yüzünden yanıltılıyor. En büyük yanıltmaca ise retrofit işinde yaşanıyor. Eski makinalara güvenlik cihazları takmak yeterli zannediliyor. En başta da ışık bariyerleri takmakla iş bitti diye düşünülüyor. Bu bariyerlerin her türlü kazanın önüne geçmesi bekleniyor. Tıpkı Karaoğlan gibi! Oysa ışık bariyerinin yapabildiği tek iş makinaya güvenilir bir dur komutu yollamaktır. Sonra hidrolik sistemin devreye girerek bu komutu anında uygulaması gerekir. Oysa doğru valf (güvenlik valfi) kullanılmamış ise komut yerine getirilebileceğine asla güvenilemez. Emniyet valfi kullanmıyorsanız ışık bariyeri tek başına hiç işe yaramaz, konuya bütünsel bakmanız şarttır. Gördüğüm hatalardan biri de ışık bariyeri yerine fotosel kullanmak. Fotosel asla ışık bariyerinin yerini tutamaz. Bu konuda tasarruf amacıyla ışık bariyeri yerine fotosel kullanmak çok büyük emniyetsizliktir. Önerim fail safe cihazlar kullanılmasıdır. Fail safe çok önemlidir. Kelime anlamı; bir hata oluşursa cihazın güvenli konuma geçeceğinden emin olmak demektir. 
 
Sayın Casetta REER nasıl bir firma?
Valter Casetta: Reer ilk emniyet ürünleri, özellikle de ışık perdesi üreten İtalyan firmadır. Işık perdesi temelde infrared bir ışın yayan optik sensör sistemdir. Reer Torino’da yerleşiktir. Torino Fiat fabrikasının bulunduğu şehirdir. Fiat otomobil fabrikasında montaj hatları, boya atölyesi, kaporta atölyesi gibi bölümler bulunur. Reer bütün bu bölümlerin emniyetli hale gelmesi için çok çaba harcamıştır. Başlangıçta Honeywell firması ile işbirliği yapılmış. Bu işbirliği 90’lı yıllarda yoğun bir içerikle uzun süre devam etmiştir. Bu süreçte Reer bünyesinde geliştirilmiş olan emniyet knowhow’ı Torino ve yakınlarındaki makina üreticilerine de ciddi katma değer sağlayacak çözümler ile sunulmuştur. Ürünlerimiz arasında emniyetli PLC de bulunmakta. Aynı zamanda emniyet röleleri veya modülleri de imal ediyoruz. Bugün emniyet konusunda pek çok çözüm bu tür modüller aracılığı ile yapılmaktadır. Yeni emniyet standardının yürürlüğe girmesi ile pek çok verinin toplanması ve istatistiklerin tutulması zorunlu hale gelmiştir. Bu hesaplamalar bileşenlerin performansını ortaya koyacaktır. Bu modüller her türlü inputu alıp işleyip çıktı üretebilmektedirler. Bu çıktılar da istenen istatistiksel çıktılar olmaktadır. Böylelikle yönetmeliklere uyum otomatik biçimde gerçekleşmiş olmaktadır. Bir fabrikada yüzlerce, binlerce input olabilmektedir. Bu durumlarda emniyet PLC’si çok önemli hale gelmektedir.  Bazı üretim sistemleri için kullanımı kolay, konfigüre edilmesi kolay alternatif çözümler sunmaktayız. Bu üretim yerleri aslında üretim sonrası operasyonlar olarak kısaca ifade edilebilir. Bu cihazlarımız özel yetenek gerektirmez, herhangi bir elektrikçi uygulamayı gerçekleştirebilir. Arayüz grafik niteliklidir ve sürükle-bırak teknolojisi ile çalışmaktadır. ışık perdelerinde de aynı mantığı gütmekteyiz. Aynı kolay kullanım gibi kolay bakım konusunda da çok ısrarcıyız. Cihazlarımızın bakımlarının yine herkes tarafından zahmetsizce gerçekleşmesi büyük önem taşır.

Sayın Casetta REER’in en yeni ürünü hangisi?
Valter Casetta:  Gerçek bir güvenlik şirketi olan REER’in en yeni ürünü MOSAIC adını verdiğimiz MOdular SAfety Integrated Controller çok sayıda emniyet sensörünü ve verilen komutları eşzamanlı olarak izleme olanağı sağlayan bir emniyet cihazı. MOSAIC sayesinde izlenen emniyet cihazları çift el kontrolünden emniyet fotosellerine, ışık perdelerinden emniyet paspaslarına kadar değişiklik göstermekte. MOSAIC’in modüler yapısı ve genişleme özelliği I/O’larının konfigürasyonun ve fonksiyonalitesinin her uygulamaya adapte edilmesini sağlamakta. MOSAIC solid state çıkışlara sahiptir, istenirse röle çıkış modülleri de mevcuttur. Bütün bunlar en karmaşığından en sadesine kadar her yerde MOSAIC’i kullanılabilir kılmaktadır.

Reer’de Ar-Ge çalışmaları ne durumda?
Valter Casetta: Reer’de çok sayıda Ar-Ge projesi yürütülmekte. İnovasyona çok önem veren bir firmayız. Ancak kalite de bizim için çok önemlidir. Bu nedenle sadece yazılımı, optoelektroniği değil, aynı zamanda mekanik imalatı da kendi bünyemizde gerçekleştirmekteyiz. Amacımız her şeye tam olarak hakim olmak, böylelikle müşterilerimizin karşısına herhangi bir sorunla çıkma olasılığını sıfıra indirmektir. Esasen siparişlerimizin çok büyük kısmının özel sipariş, terzi usulü üretim olduğunu dikkate alırsak imalatımızın bir kısmını bile yan sanayiye yaptırmak çok risklidir.

GÜVENLİK KONUSUNDA HİÇBİR ŞEY YAPMAMAK BİLE YANLIŞ BİR İŞ YAPMAKTAN DAHA İYİDİR

Teşekkürler Mr. Casetta. Turgay bey emniyet konusu ile uğraşanlara önerileriniz neler?
Turgay Çonkır: Güvenlik işi ile uğraşan arkadaşların mutlaka hatırlarında tutmaları gereken konu güvenliğin otomasyonun dışında bir konu olduğu ve otomasyon gibi aktif bir sistem değil, pasif bir sistem olduğudur. Özellikle güvenlik ürünlerini ışık bariyeri, güvenlik rölesi güvenlik paspaslarını vs. normal PLC’lere bağlamamak gerektiğine dikkat etsinler. Çünkü güvenlik PLC’lerinin dışındaki (Safety PLC) PLC’ler güvenlik cihazı değillerdir.

Işık bariyerinin montajında yapılan hataların başında ışık bariyerinin çıkışlarını PLC’ye input olarak vermek ve tehlikeli hareketi PLC’nin çıkışlarından biri ile durdurmaya kalkmaktır. Bu çok yanlış bir şeydir. Bunu asla yapmamak lazımdır. Eğer illa tehlikeli hareketin durdurulması için normal PLC kullanacaklar ise, emniyet modülleri kullanmak ve bu emniyet modüllerinin güvenlik kontaklarını PLC’nin çıkışlarına seri olarak bağlamak zorunda olduklarını asla unutmamalıdırlar.
Bu sayede tehlikeli hareketi; PLC kesemese bile ışık bariyeri keser, lazer alan tarayıcı keser, safety bumper keser. Benim inandığım ve sıklıkla dile getirdiğim bir gerçek şudur ki, güvenlik konusunda hiçbir şey yapmamak yanlış bir iş yapmaktan daha iyidir.
 
Çok teşekkür Turgay Bey.

Tüm güvenlik sistemleri haberleri için -tıklayın-

DİĞER RÖPORTAJLAR İÇİN  -TIKLAYIN-