HABER-ORTAĞIN bu sitesinde daha önce yayınlanan “ÜRETİMDE YÜKSEK VERİMLİLİĞE VE MÜKEMMELİYETE  ULAŞTIRAN YOLLAR NEDİR?”başlıklı yazımızda bahsi geçen “Yalın Üretim”konusunu biraz daha açıklamak bu makalemizin ana temasıdır.

Kökleri “Toyota Üretim Sistemine”dayanan ve dünyaca tanınmış yönetim-işletme bilimcilerinden  James P.Womack ve Daniel T.Jones’un 90’lı yılların ortalarında yazdıkları;”Dünyayı Değiştiren Makina” ve “Yalın Düşünce”kitaplarından sonrafarkına varılıp,evvela  Amerika ve Avrupada geniş çapta uygulanmaya başlanan; yalın organizasyon-yalın üretim; yeni yeni ortaya çıkan  bir“ metodlar,teknikler,araçlar bütünü”olmayıp, üretim ve işletmecilikte  yeni bir bakış açısı,yaklaşım ve felsefe olarak tanımlanabilir. Yalın düşünce ve organizasyon esasta şu noktalar üzerine odaklanmaktadır:

*Müşteriniz gözünde bir değer yaratan ,ürününüze artı (+) bir değer katan tedarik-üretim-dağıtım zincirini gerçekleştirmek.

*Yönetim ve üretim süreçlerindeki (gerçek talepten daha fazla üretim, gerektiğinden daha uzun işlem-nakil-bekleme zamanları,gerektiğinden daha yüksek stok düzeyi ve malzeme sarfiyatı,kalite  hata ve ıskartaları gibi) her türlü israfı-kayıbı veya müşteri gözünde ürüne + değer katmayan her türlü işlem  ve adımı ortadan kaldırmak ya da en aza indirmek,(7 sınıfa ayrılan   bu israf ve kayıplar aşağıda sıralanmıştır).

*Sürekli iyileştirme ve geliştirme çalışmaları yaparak,iş,malzeme ve bilgi akışını hızlandırarak; müşterinin istediği kalitedeki ürünü veya hizmeti onun istediği zamanda, miktarda ve onun kabul ettiği fiyatla hazır etmek.Üretim çevrim ve teslimat sürelerini en aza indirmek.

Üretimin en önemli kanunlarından Little Kanunu “Little’s Law” der ki: Maliyetlerin düşümü, ürünün fabrikadaki harcadığı süre  ile ters orantılıdır. Çevrim sürenizi ne oranda kısaltırsanız üretim çıktınız da o oranda artar ve doğal olarak daha fazla ürettiğiniz için maliyetleriniz düşer.
 
*Değişen ve artan müşteri talep ve isteklerine en hızlı şekilde cevap verebilecek esnek bir üretim   sistemini gerçekleştirmek.Üretim planlamada; “müşterinin gerçek taleplerine dayanan “çekme”sistemi uygulamak.
 
*Performans göstergeleri veya başarı ölçütü olarak; “müşteri istek ve ihtiyaçlarını ne derecede karşılıyoruz ya da bunun ötesinde müşteri beklentilerini ne kadar aşıyoruz”sorusunu esas alan ve buna göre sürekli ölçülüp değerlendirilen sistem ve süreçleri kurup bunların temelinde ve çerçevesinde yönetmek ve üretmek.

*Yalın bir kuruluşun  yönetim ve işletmesinde elzem ve o kadarı yeterli olacak veri ve bilgiyi sağlayan,çok değerli olan insan zamanını bilgi üretme ve arama esnasında israf etmeyen bilişim-bilgi sistemlerini de yalın prensiplere göre kurmak  ve  devreye sokmak. Bilgi ve şirketimizde eğer kuruluysa onun bir uzantısı olan  ERP sistemlerimiz veri-bilgi ihtiyacı olan kimseye bunları tam,doğru ve güncel-anlık(gerçek zamanlı) olarak hızlı ve kolay anlaşılır bir şekilde sunmalı ,onların zamanını boşa harcamamalıdır.Çünkü zaman da büyük bir israf ve kayıp çeşididir.
 
Yönetici,uzman,mühendis,formen gibi kilit noktalardaki insanlar bilgisayar ekranı başında gerektiğinden fazla zaman harcamak yerine; üretimi nasıl daha iyi yaparım,ürüne nasıl daha fazla  değer katarım düşüncesini daima akıllarında tutarak işin fiilen yapıldığı yere gidip orada zaman geçirerek,işi bizzat yapan elemanlarıyla tartışarak,soru sorarak,onlara koçluk ve rehberlik yaparak,eğiterek ve onlardan gelecek  çözüm önerilerini dikkate alarak,  prosesleri günden güne daha da iyileştirmek-geliştirmek peşinde koşmalıdırlar.Böyle bir sistamatik,disiplinli ve bilinçli yaklaşım ve çalışma tarzı ya da iş kültürü yalın düşünce ve prensiplerinin en önemlilerinden bir tanesidir.

Yukarıda değinilen ve yalın üretimin üzerinde öncelikle durulması gereken esas meselelerinden biri olan israf ve kayıplar üzerinde biraz daha durmak  ve şöyle bir özet yapmak isteriz.
Ürün maliyetini arttıran,kaliteyi etkileyen ,mevcut kaynaklarımızla daha fazla üretim yapmamızı engelleyen 7 türlü İSRAF-KAYIP(İK) şu şekilde sıralanabilir:

İK-1)Müşterinin esas gerçek talebini dikkate almadan,gerektiğinden fazla miktarda üretmek.

İK-2)Aşırı yüksek hammadde,yarı mamul stokları.

 İK-3)Ürüne fazladan bir  değer  katmayan  makina ve  elle yapılan  işlemler:Örneğin; bir talaşlı imalat operasyonunda   fazladan veya gerektiğinden daha hassas bir yüzey işlemi yapmak ki ;parçanın performansını,çalışma ömrünü veya estetiğini etkilemez.Müşteri gözünde + bir değer yaratmaz.

İK-4)Fazla uzun veya gereksiz malzeme hareketeleri:
Örneğin; Ürün hücreleri veya hatları şeklinde yerleşim yerine parçanın ayrı ayrı yerlerdeki atölyeler ve tezgahlar  arasında dolaşması gibi.

İK-5) Gereksiz insan hareketleri ,el işlemleri :Operatör ve yardımcı elemanların malzeme peşinde gidip gelmeleri,uzun mesafelerde yürümesi,yükleme-boşaltma işlemlerinde modern, hızlı araçların kullanılmaması,ergonomi prensiplerine uyulmaması gibi.

İK-6)İnsan ve makinaların atıl-boş durması:Arızalar ,parça-malzeme bekleme, kısaltılması mümkün olan uzun süreli ayar-operasyon değiştirme zamanları gibi makina-operatör zaman kayıpları.

İK-7)Kalite hataları:
Iskarta ve geri döndüler.

Bu sıralamayı yaptıktan sonra ,bu israf ve kayıpların önüne nasıl geçeceğiz,sorunları nasıl çözeceğiz?Hangi  sorunlara hangi  bakış açısıyla yaklaşacağız?

Yalın üretimi gerçekleştirmede kullanılan çözüm yolları,teknikleri metodları (araçlar)
aslında bellidir.Lakin bunların daima  sistematik ve disiplinli bir şekilde uygulaması çok önemlidir.
Bazı örnekler vermek gerekirse:

İK-1 ve İK-2 için; müşterinin tam talep ettiği zamanda ve miktarda üretmek.Stok için üretim yapmaktan mümkün olduğu kadar kaçınmak.Üretim planlarını ve programlarını “çekme”prensibine dayandırmak. Mümkün ve ekonomik olan en küçük partiler halinde üretim yapmak.

İK-3,4,5 için ;endüstri,proses -metod mühendisliği bilgi ve prensiplerini etkin ve başarılı bir şekilde uygulamak.Şimdiki-gelecek durumdaki değer akış haritalarını hazırlayıp üzerinde  kafa yormak.
Her üretim  operasyonu,adımı için standard metod-takım  geliştirip ve standart zamanını hesaplayıp  sıkı bir şekilde uygulamasını ve takibini sağlamak.Teknik dökümanlara-operasyon planlarına tam uyarak işlemleri  gerçekleştirmek.Kısacası, standart iş yapmak.
 İş emniyeti ve ergonomi prensiplerine, kurallarına  tamı tamına riayet edip kesintisiz ve taviz vermeden uygulanmasını sağlamak.

5-S (Sınıflandır-düzenle-temizle-standartlaştır-devamlılığını sağla) ve görsel kontrol yöntemlerinin uygulamasına  geçiş de diğer önemli çözüm yollarından biridir.

İK-6 için;480 dakikalık bir vardiya  boyunca  tezgah veya makinamızı (yemek,temizlik gibi planlı duruşları düştükten sonra) en az 420 dakika fiili üretimde  tutacak şekilde önlemler almak.
Plansız duruşları (arıza,takım-malzeme bekleme gibi) ortadan kaldırmak.Bunun için Toplam Verimli Bakım programlarını devreye sokmak.
Tezgah ayar  zamanlarını saatler yerine dakikalarla ölçülen  zaman dilimlerine  indirmek de makina-adam kaynaklarımızın fiili üretimde kalma süresini uzatan diğer bir yoldur.

İK-7 için;üretim proseslerimizin istikrarını sağlayıp,yetenek derecelerini devamlı geliştirip muhafaza etmek lazımdır.Proseslerimizin,talep ve  üretim değişikliklerinin getirdiği değişik ihtiyaçlar karşısında esnek olmalarını da sağlayıcı yollar bulmak gerekir.
Bunun için;6-sigma metodolojisi,istatistiki proses kontrol,neden-sonuç ilişkisi,balık kılçığı,5-neden, pareto) şemaları gibi kontrol ve problem çözüm tekniklerini etkin ve yaygın olarak kullanmak  çok  önemlidir.

Buradaki yerimiz çerçevesinde,ancak bu kadarını yazmak mümkün olmuştur.
Her biri ayrı bir eğitim ve inceleme konusu olan bu başlıklar ile ilgili olarak yararlanabilecek, yalın düşünce ve uygulamaları hakkında kapsamlı bilgi için:
www.yalinenstitu.org.tr ,
www.industryweek.com, www.lean.org ,www.iienet.org  gibi kaynak siteler incelenebilir.