İhracatının yüzde 40’ını, ithalatının ise yüzde 65’ini Avrupa ülkeleri ile gerçekleştiren sektörün ithalatçı yapısından çıkabilmesi için işletmelere Ar-Ge yapabilme kabiliyetinin kazandırılması gerektiğine işaret eden yetkililer, devletin bu sürece destek vermesiyle ve üretici firmaların ürün çeşitliliğine gitmeleri ile sektörün dış açıklarının kapatılabileceği görüşünde birleşiyor. Bu yıl içinde yüzde 15’lik büyüme öngören sektör, bunda düzelme eğilimine giren piyasaların etkili olacağı kanaatinde.

Ağırlıklı olarak standart üretimin yapıldığı sektörde, işletmelerde inovasyon kültürünün henüz yerleşmemiş olması, finansal enstrümanlara erişmekte duyulan sıkıntı ve haksız rekabet gibi unsurlar nedeniyle çoğu işletme arzu ettiği seviyeyi henüz yakalayamadı. Tüm bunlara serbest bölgeler üzerinden piyasaya sürülen ithal vanaların da eklendiğini ileri süren sektör temsilcileri, bu durumun kontrol altına alınmasını talep ediyor. İşletmelere Ar-Ge yapabilme kabiliyetinin kazandırılması gerektiğine işaret eden yetkililer, devletin bu sürece destek vermesiyle, sektörün dış açıklarının kapatılabileceği görüşünde birleşiyor.

Gerek pompa gerekse vana konusunda ithalatçı bir ülke olan Türkiye’de bu ürün gruplarındaki ithalat rakamları ihracat rakamlarının neredeyse iki katı. İthal ürünler genellikle ileri teknoloji gerektiren özellikli ürünlerden oluşurken, bunlar daha çok petrol, doğalgaz, kimya sektörü, yüksek basınçlı tesislerde kullanılıyor. Yerli ürünler ise çoğunlukla daha standart, fazla inovasyon gerektirmeyen, çoğunlukla su sistemleri ve düşük basınçlı sistemlerde kullanılan ürünlerde yer alıyor. Hemen hemen bütün üreticilerin benzer ürünler üzerine yoğunlaşması ise beraberinde sektörde kıyasıya bir rekabete neden oluyor. 

Türkiye vana sektöründe üretici olarak faaliyet gösteren yaklaşık 100 firma bulunuyor. Bu işletmelerin sadece yüzde 25’lik kısmı kurumsal bir kimliğe sahip olurken, firmaların yüzde 75’i bölgesel ve sadece iç piyasaya üretim yapan firmalardan oluşuyor. Sektörde istihdam edilen kişi sayısı ise 5 bini aşıyor. Yıllık iş hacmi ile ilgili resmi bir verinin bulunmadığı,  firma yetkililerine göre ise büyüklüğü 500-600 milyon dolara ulaşan Türkiye vana sektöründe 2010 yılı dış ticaret verilerine göre bu dönemde 323 milyon dolar seviyesinde gerçekleşen ihracata karşın, sektörde 709 milyon dolarlık ithalat yapıldı. Sektör 2009 yılına göre 2010’da ihracatını yüzde 22, ithalatını ise yüzde 31 oranında artırdı. İhracatının yüzde 40’ını, ithalatının ise yüzde 65’ini Avrupa ülkelerine gerçekleştiren sektör, bu haliyle dış ticaret açığı veriyor. Bunda özellikli vana çeşitlerinin iç piyasada yeterince üretilememesi önemli bir etken. Daha çok standart üretimin yapıldığı sektörde, işletmelerde inovasyon kültürünün henüz yerleşmemiş olması da bu sonucu destekliyor. Yaşanan bu olumsuzluklara rağmen bu yıl içinde yüzde 15’lik büyüme öngören sektör, bunda düzelme eğilimine giren piyasaların etkili olacağı kanaatinde.

Vana ihracatında ihracat geçen yıla göre artış grafiği çiziyor. 2011 yılının ilk beş ayında sektörün gerçekleştirdiği artış, 2008 yılından bu yana görülen en yüksek ihracat rakamı oldu.

Orta Anadolu Makine ve Aksamları İhracatçıları Birliği’nin verilerine göre, 1 Ocak-31 Mayıs 2011 döneminde Türkiye’nin yaptığı vana ihracatı 155 milyon 412 bin dolar olarak gerçekleşti. 2008 yılının aynı döneminde bu rakam 138 milyon 167 bin dolar, 2009 yılında 97 milyon 239 bin dolar, 2010 yılında ise 123 milyon 720 bin dolar oldu. Buna göre 2010 ve 2011 yılı ilk beş ayı karşılaştırıldığında ihracat bu yıl yüzde 25.6 oranında artış gösterdi. 

Dünya vana pazarının büyüklüğü 44 milyar dolara, Avrupa pazarının büyüklüğü ise 15.7 milyar dolara sahip bulunuyor. Bu veriler Türk vana sektörünün yaptığı ihracatı daha da geliştirme imkanı olduğu görüşünü kuvvetlendiriyor. Avrupa pazarına yakınlığın Türkiye için önemli bir avantaj olması, bu avantajı kullanmak için işletmelerin sertifikasyona önem vererek, dış pazarlara açılmasına fırsat veriyor. Sektörün dış ticaretini artıracak çözümler üzerine görüşlerini bildiren firma sahiplerine göre, sektör olarak ortak bir platform oluşturmak mümkün. Bu platform ile ürünlerin tek tek firmalar aracılığıyla elden taşınması yerine, bir araya gelerek ortaklık sözleşmesiyle satış yapmak mümkün. Yine lojistik maliyetlerini işbirliği yaparak düşürmenin mümkün olduğunu savunan firma sahipleri, özellikle yurtdışı fuar ve pazarlama çalışmalarında ortak hareket edilmesiyle tüm sektörün kazanacağını iddia ediyor.

SEKTÖRDE REKABET KALİTEDEN ÇOK FİYATA ODAKLI
Rekabetin kaliteden çok fiyata odaklı yapılması nedeniyle çoğu firmanın Ar-Ge noktasında sıkıntı yaşadığı sektörde, herhangi bir denetime tabii tutulmaksızın piyasaya sürülen ithal vanalar ve merdivenaltı üretim bu durumu destekliyor. Türkiye vana sanayi son yıllarda fiyat endeksli rekabet yüzünden sıkıntılı bir dönemden geçiyor. Kaliteyi yakalamakta zorlanan sektörde, tüketici tercihleri de fiyat odaklı olunca üretici firmalar, Ar-Ge kabiliyetlerini geliştirme ve inovasyon yapma noktasında sıkıntı yaşıyor. Yeni ürün çalışmalarına ve teknolojiye gerekli kaynağı ayıramayan sektörde son dönemde çoğu firmanın standart sayılabilecek ürün gruplarının imalatına ağırlık verdiği dikkat çekiyor. Sektör temsilcileri, pazarda çeşidin az olduğunu, aynı zamanda yüksek miktarlarda yapılan ithalatın önüne de geçemediklerinin altını çiziyor. Bu noktada Türkiye’ye denetimsiz olarak giren, herhangi bir standart veya sertifikasyona tabi tutulmayan vana gruplarında denetimlerin artırılmasını bekleyen sektör temsilcileri, fiyata dayalı rekabet etme alışkanlığının da sektöre zarar verdiği fikrinde birleşiyor.

HAMMADDE FİYATLARI ÜRETİCİYİ ZORA SOKUYOR
Sektörün fiyat odaklı rekabet etmesindeki en önemli etkenlerden birini de artan hammadde fiyatları oluşturuyor. Metal fiyatlarının son bir yılda yüzde 30-40 oranında artması vana sektöründeki girdi maliyetlerini artırırken, üreticiyi kâr oranlarının sürekli düşmesi nedeniyle zora sokuyor. Artan hammadde fiyatları yüzünden yükselen maliyetleri müşteriye anlatmakta zorlandıklarına değinen sektör temsilcileri, fiyat odaklı rekabetten uzak kalabilmenin en iyi yolunun inovasyon kültürü ve kabiliyetinin artırılması ile mümkün olunabileceğini vurguluyor. Hammadde fiyatlarındaki artışın yanı sıra hammadde temini konusunda da sıkıntının yaşandığına işaret eden firma yetkilileri, sektörde kullanılan AISI 430, 304 ve 316 gibi paslanmaz çelik ürünlerinin Türkiye’de üreticisi olmadığı için yurtdışından geldiğini belirtiyor. Bunun da bu ürünlerin fiyatlarının bir öncekine göre değişkenlik göstererek, bir fiyat istikrarsızlığı oluşturduğuna değinen yetkililer,  hammadde yetersizliğinin de kendilerini olumsuz etkilediğini söylüyor.

RADYATÖR VANASI PAZARI HER GEÇEN YIL BÜYÜYOR
Türkiye vana sektöründe yeni dönemde enerji ve yangın sistemleri konusunda bir atılımın olacağı düşünülüyor. Bu kapsamda önemli olacak ürün türlerinin başında yangın sistemlerinde kullanılan vanalar ve termostatik radyatör vanalar geliyor. Türkiye’nin enerji tasarrufu noktasında attığı en önemli adımlardan biri, termostatik radyatör valflerinin merkezi ısıtma sistemlerinde kullanılmasının yasal bir zorunluluk haline getirilmesi oldu. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından, 14 Nisan 2008 tarihli, 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu ile merkezi sistemle ısınan TS EN 215’e uygun termostatik radyatör valfi kullanılması yasal bir zorunluluk haline getirildi. Bu anlamda sektördeki firmalar da yatırımlarını termostatik radyatör vanası üzerine yoğunlaştırdı. Radyatör vanası pazarının her yıl büyüdüğü dikkate alınırsa, bu konuda önümüzdeki dönemde önemli gelişmelerin yaşanması bekleniyor.

“İTHAL VANALAR ÜSTÜNDE HERHANGİ BİR DENETİM MEKANİZMASI YOK”
Son yıllarda Türkiye’ye giren ithal vanalar üstünde herhangi bir denetim mekanizmasının bulunmadığını ileri süren Türk Pompa ve Vana Sanayicileri Derneği (POMSAD) Başkanı Bülent Hacıraifoğlu, vana üreticilerinin kalitesiz ürünlerin baskısı altında olduğunu belirterek, “Sektörümüz yıllardan beri düşük kur nedeniyle ülkemize kontrolsüz olarak giren kalitesiz ürünlerin baskısı altında. Buna ilave merdivenaltı dediğimiz kalitesiz yerli ürünler de kurumsal anlamda iş yapmak isteyen firmaların üretim kabiliyetini olumsuz etkiliyor” diye konuştu.

İthal vana noktasında yaşanan denetim eksikliğini Türkiye’de de uygulanan serbest ticaret anlaşmalarının (STA) ortaya serdiğini iddia eden Hacıraifoğlu, “Ülkemizde bu husus yanlış değerlendirildiği için vanada net ithalatçıyız” görüşünü kaydetti. STA’lar ile ülkelerin malların gümrüklerden geçişini serbestleştirdiğine ancak kullanımına birtakım sertifika ve belgeler getirdiğine dikkat çeken Hacıraifoğlu, “Bu belgelerin alımı çok masraflı ve uzun süre gerektiriyor. Avrupa’da bile her ülkeden ayrı ayrı belge almak gerekiyor. Oysa ülkemizde böyle bir mekanizma olmadığından gümrüklerden serbest giren ürünler, denetimsiz ve kontrolsüz bir şekilde piyasada yer alıyor. Bu durum yerli üretici açısından haksız rekabeti beraberinde getiriyor” değerlendirmesini yaptı.

“ÜLKEMİZDE VANA ALIMINDA TEMEL FAKTÖRÜ, FİYAT OLUŞTURUYOR”
Türkiye vana sektörünün hem ihracat hem de ithalat bakımından en büyük dış pazarının Avrupa olduğu bilgisini veren Hacıraifoğlu, sektörü buradaki tüketici alışkanlıklarını baz alarak da değerlendirdi. Hacıraifoğlu, Avrupa ülkelerinde kullanıcının vana tercihini bilinçli bir şekilde yaptığına değinerek, “Burada alımların hemen hepsi belirli kalite kriterleri ve sertifikasyonlara bağlı olarak yapılıyor. Oysa ülkemizde vana alımında temel faktör fiyattır. Böyle olunca üreticilerimiz sürekli içeriden ve dışarıdan gelen haksız rekabetle mücadele ediyor. Bunun sonucu olarak üreticilerimizin yatırım yapmaya, Ar-Ge faaliyetlerinde bulunmaya yeterli kaynak ayırmaları söz konusu olamıyor. Şu an sektörde tamamen fiyat odaklı rekabet yapılıyor” şeklinde konuştu.

Proses sektörü haberleri için -tıklayın-